Η Γερμανία ετοιμάζεται να διευρύνει σημαντικά το σχέδιο για την επιβολή φόρου στα αναψυκτικά, σε μια κίνηση που έχει προκαλέσει ήδη αντιδράσεις. Το αρχικό σχέδιο προέβλεπε επιβάρυνση των ποτών με πρόσθετη ζάχαρη, όμως τα νέα δεδομένα δείχνουν ότι το μέτρο ενδέχεται να αφορά και προϊόντα χωρίς ζάχαρη, τα οποία περιέχουν τεχνητά γλυκαντικά. Η εξέλιξη αυτή αλλάζει σημαντικά τη συζήτηση γύρω από το λεγόμενο «φόρο ζάχαρης», καθώς πλέον στο επίκεντρο δεν βρίσκονται μόνο τα κλασικά αναψυκτικά με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη. Το σχέδιο φαίνεται να αποκτά ευρύτερο χαρακτήρα, με στόχο να αποφευχθεί ένα φαινόμενο που έχει παρατηρηθεί σε άλλες χώρες: η αντικατάσταση της ζάχαρης από γλυκαντικές ουσίες χωρίς ουσιαστική αλλαγή στη συνολική κατανάλωση γλυκών ποτών.
Από τον φόρο στη ζάχαρη στον φόρο στα γλυκά ποτά
Η γερμανική κυβέρνηση έχει ήδη αποφασίσει την εισαγωγή επιβάρυνσης στα ζαχαρούχα ποτά από το 2028, στο πλαίσιο των μεταρρυθμίσεων για τη χρηματοδότηση και τη σταθεροποίηση του συστήματος υγείας. Η γερμανική Βουλή έχει επιβεβαιώσει ότι το μέτρο θα αποτελέσει αντικείμενο νομοθετικής διαδικασίας και ότι στόχος είναι να δημιουργηθούν κίνητρα για τη μείωση της περιεκτικότητας των προϊόντων σε ζάχαρη.
Η αρχική λογική ήταν σχετικά απλή: όσο περισσότερη ζάχαρη περιέχει ένα ποτό, τόσο μεγαλύτερη θα είναι η επιβάρυνση. Με αυτόν τον τρόπο, οι παραγωγοί θα είχαν οικονομικό κίνητρο να αλλάξουν τις συνταγές των προϊόντων τους και να μειώσουν τη ζάχαρη.
Το νέο σχέδιο, όμως, φαίνεται να πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα.
Ποια προϊόντα μπορεί να βρεθούν στο στόχαστρο
Σύμφωνα με το σχέδιο που έχει γίνει γνωστό, η φορολογική επιβάρυνση ενδέχεται να επεκταθεί σε μια πολύ μεγαλύτερη γκάμα ποτών.
Μεταξύ άλλων, θα μπορούσαν να περιλαμβάνονται:
- αναψυκτικά με ζάχαρη,
- αναψυκτικά χωρίς ζάχαρη αλλά με γλυκαντικά,
- νέκταρ και ορισμένοι χυμοί,
- smoothies,
- παγωμένα τσάγια,
- ενεργειακά ποτά,
- έτοιμοι καφέδες,
- φυτικά ροφήματα, όπως βρώμης ή ρυζιού,
- ορισμένα μείγματα μπύρας ή άλλα αλκοολούχα και μη αλκοολούχα ποτά.
Αντίθετα, τα 100% φυσικά φρούτα και το καθαρό γάλα αναμένεται να εξαιρεθούν από την επιβάρυνση.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόβλεψη για ποτά που δεν περιέχουν ζάχαρη αλλά γλυκαίνονται με τεχνητές ή άλλες γλυκαντικές ουσίες. Σε αυτή την κατηγορία μπορούν να βρεθούν και δημοφιλή αναψυκτικά τύπου «zero» ή «light».
Γιατί θέλει η Γερμανία να φορολογήσει και τα γλυκαντικά;
Η βασική ανησυχία είναι ότι η αποκλειστική φορολόγηση της ζάχαρης μπορεί να οδηγήσει τη βιομηχανία σε απλή αντικατάστασή της με γλυκαντικές ουσίες. Με αυτόν τον τρόπο, ένα προϊόν μπορεί να εμφανίζεται ως «χωρίς ζάχαρη», χωρίς όμως να αλλάζει απαραίτητα η καταναλωτική συνήθεια γύρω από τα γλυκά ποτά.
Η γερμανική προσέγγιση επιχειρεί, σύμφωνα με την Euractiv, να αποφύγει μια τέτοια εξέλιξη και να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στη συνολική σύνθεση και κατηγορία των ποτών.
Παράλληλα, η συζήτηση εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια της Ευρώπης να αντιμετωπίσει την παχυσαρκία και τις χρόνιες παθήσεις που συνδέονται με τη διατροφή. Η φορολόγηση συγκεκριμένων προϊόντων χρησιμοποιείται ως εργαλείο πολιτικής υγείας, με στόχο να επηρεάσει τόσο τις επιλογές των καταναλωτών όσο και τις συνταγές των παραγωγών.
Πόσο θα μπορούσε να είναι ο φόρος;
Σύμφωνα με το σχέδιο που έχει δημοσιοποιηθεί, για ορισμένες κατηγορίες ποτών εξετάζεται επιβάρυνση περίπου 26 λεπτών του ευρώ ανά λίτρο. Για τα ζαχαρούχα ποτά, η επιβάρυνση θα μπορούσε να διαφοροποιείται ανάλογα με την ποσότητα ζάχαρης που περιέχουν.
Προηγούμενες προτάσεις της γερμανικής κυβέρνησης και της αρμόδιας επιτροπής είχαν προβλέψει κλιμακωτό μοντέλο, με υψηλότερη επιβάρυνση για ποτά που ξεπερνούν συγκεκριμένα επίπεδα ζάχαρης ανά 100 ml. Η λογική είναι να επιβραβεύονται οικονομικά οι παραγωγοί που μειώνουν τη ζάχαρη στις συνταγές τους.
Τα έσοδα και ο στόχος της δημόσιας υγείας
Η φορολόγηση δεν έχει μόνο εισπρακτικό χαρακτήρα. Η γερμανική κυβέρνηση έχει συνδέσει το μέτρο με τη χρηματοδότηση και την ενίσχυση της δημόσιας υγείας και του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης.
Η αρμόδια γερμανική επιτροπή είχε εκτιμήσει ότι η σχεδιαζόμενη επιβάρυνση θα μπορούσε να αποφέρει περίπου 450 εκατομμύρια ευρώ ετησίως, ενώ η κυβέρνηση έχει κάνει λόγο και για υψηλότερες εκτιμήσεις εσόδων. Τα χρήματα αναμένεται να κατευθυνθούν με τρόπο που θα στηρίζει το σύστημα υγείας και δράσεις πρόληψης.
Αντιδράσεις από πολιτικούς και βιομηχανία
Η διεύρυνση του μέτρου έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις στη Γερμανία. Ο υπουργός Οικονομίας της Βαυαρίας, Χούμπερτ Άιβαγκερ, επέκρινε έντονα την προοπτική φορολόγησης ακόμη και ποτών χωρίς ζάχαρη, υποστηρίζοντας ότι το μέτρο ξεφεύγει από την αρχική λογική μιας «ζάχαρης-φορολογίας».
Αντίστοιχες επιφυλάξεις έχουν εκφραστεί και από εκπροσώπους της βιομηχανίας τροφίμων και ποτών. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι ένας τέτοιος φόρος μπορεί να αυξήσει το κόστος για καταναλωτές και επιχειρήσεις, ενώ αμφισβητούν κατά πόσο αποτελεί αποτελεσματικό εργαλείο για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας.
Από την άλλη πλευρά, οι υποστηρικτές του μέτρου θεωρούν ότι η οικονομική επιβάρυνση μπορεί να λειτουργήσει ως κίνητρο για αλλαγές στις συνταγές των προϊόντων και για πιο υγιεινές επιλογές.
Το μεγάλο στοίχημα
Η Γερμανία βρίσκεται πλέον μπροστά σε μια δύσκολη ισορροπία: από τη μία πλευρά, θέλει να περιορίσει την υπερβολική κατανάλωση ζάχαρης και να ενισχύσει την πρόληψη· από την άλλη, η επέκταση του φόρου σε προϊόντα χωρίς ζάχαρη ανοίγει μια πολύ ευρύτερη συζήτηση για το τι θεωρείται «ανθυγιεινό» ποτό και πώς πρέπει να παρεμβαίνει το κράτος στις διατροφικές επιλογές.
Το σχέδιο βρίσκεται ακόμη στη διαδικασία διαμόρφωσης και οι τελικές λεπτομέρειες θα καθοριστούν μέσα από τη νομοθετική διαδικασία. Ωστόσο, ένα πράγμα είναι ήδη σαφές: η Γερμανία εξετάζει μια νέα προσέγγιση, στην οποία η φορολογία δεν θα αφορά αποκλειστικά τη ζάχαρη, αλλά ενδέχεται να καλύψει πολύ ευρύτερα την αγορά των γλυκών και γλυκανμένων ποτών
