Ήταν 6:00 το πρωί της 23ης Μαρτίου 2020, όταν η χώρα τέθηκε σε καθεστώς καθολικής απαγόρευσης κυκλοφορίας, μια απόφαση που άλλαξε την καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών και μετέτρεψε την Ελλάδα αλλά και ολόκληρο τον πλανήτη σε σκηνικό… απόκοσμης σιωπής.
Λίγες ώρες νωρίτερα, ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, με ένα διάγγελμα που θα μείνει στην ιστορία, ανακοίνωνε το πρώτο γενικό lockdown.
Με τη φράση «ο χρόνος δεν μετριέται πλέον σε μέρες, αλλά σε ώρες», έθεσε τη χώρα σε κατάσταση συναγερμού. Η απόφαση ήταν δραστική αλλά αναπόφευκτη καθώς η χώρα μετρούσε ήδη τους πρώτους νεκρούς.
Η ζωή σε 6 κωδικούς και ένα SMS
Από εκείνο το πρωί, η ελευθερία κίνησης περιορίστηκε σε ένα μήνυμα προς τον αριθμό 13033 ή σε μια χειρόγραφη βεβαίωση.
Οι έξι επιλογές μετακίνησης –από το φαρμακείο και το σούπερ μάρκετ μέχρι τη σύντομη σωματική άσκηση– έγιναν το μοναδικό «παράθυρο» στον έξω κόσμο.
Η εικόνα της ερημωμένης Αθήνας και Θεσσαλονίκης και των κλειστών εμπορικών κέντρων, θύμιζε ταινία επιστημονικής φαντασίας.
Ένας 66χρονος ο πρώτος νεκρός Έλληνας
Αν και η ακριβής προέλευση του ιού είναι ακόμη άγνωστη, το πρώτο γνωστό ξέσπασμα ξεκίνησε στο Γουχάν της επαρχίας Χουμπέι στην Κίνα, τον Νοέμβριο του 2019. Πολλά πρώιμα κρούσματα COVID-19 συνδέθηκαν με άτομα που είχαν επισκεφτεί την αγορά χονδρικής πώλησης θαλασσινών Huanan στο Γουχάν, αλλά είναι πιθανό ότι η μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο συνέβαινε και πριν από αυτό. Ο SARS-CoV-2 ήταν ένας πρόσφατα ανακαλυφθείς ιός που σχετιζόταν στενά με τους κοροναϊούς των νυχτερίδων, τους κοροναϊούς του παγκολίνου, και τον SARS-CoV.
Το πρώτο κρούσμα στην Ελλάδα επιβεβαιώθηκε στις 26 Φεβρουαρίου 2020 όταν επιβεβαιώθηκε ότι είχε μολυνθεί μια 38χρονη από τη Θεσσαλονίκη που είχε επισκεφτεί πρόσφατα τη Βόρεια Ιταλία. Μεταγενέστερες περιπτώσεις στα τέλη Φεβρουαρίου και αρχές Μαρτίου αφορούσαν άτομα που είχαν ταξιδέψει στην Ιταλία και μια ομάδα προσκυνητών που είχαν ταξιδέψει στο Ισραήλ και την Αίγυπτο, καθώς και με τις επαφές
τους.
Ο πρώτος θάνατος από τον COVID-19 ήταν ένας 66χρονος άνδρας, ο οποίος πέθανε στις 12 Μαρτίου. Από το άνοιγμα των ελληνικών συνόρων για τους τουρίστες στα τέλη Ιουνίου 2020, ο ημερήσιος αριθμός των επιβεβαιωμένων κρουσμάτων που ανακοινώθηκε περιλαμβάνει αυτά που εντοπίστηκαν μετά από τεστ στα σημεία εισόδου της χώρας.
Μετά την επιβεβαίωση των τριών πρώτων κρουσμάτων στην Ελλάδα, όλες οι καρναβαλικές εκδηλώσεις στη χώρα ακυρώθηκαν στις 27 Φεβρουαρίου. Οι υγειονομικές και κρατικές αρχές εξέδωσαν προληπτικές οδηγίες και συστάσεις, ενώ μέτρα έως τις αρχές Μαρτίου λήφθηκαν τοπικά και περιελάμβαναν το κλείσιμο των σχολείων και την αναστολή των πολιτιστικών εκδηλώσεων στις πληγείσες περιοχές (ιδιαίτερα Ηλεία, Αχαΐα και Ζάκυνθο).
Στις 10 Μαρτίου, με 89 επιβεβαιωμένα κρούσματα και κανέναν θάνατο στη χώρα, η κυβέρνηση αποφάσισε να αναστείλει τη λειτουργία των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων όλων των βαθμίδων σε εθνικό επίπεδο και στη συνέχεια, στις 13 Μαρτίου, να κλείσει όλα τα καφέ, τα αθλητικά πρωταθλήματα, τα μουσεία, τα εμπορικά κέντρα. , αθλητικές εγκαταστάσεις και εστιατόρια στη χώρα.
Στις 16 Μαρτίου, όλα τα καταστήματα λιανικής έκλεισαν και όλες οι υπηρεσίες σε όλους τους χώρους
θρησκευτικής λατρείας οποιασδήποτε θρησκείας ή δόγματος ανεστάλησαν. Η κυβέρνηση έχει εξαγγείλει μια σειρά μέτρων συνολικής αξίας περίπου 24 δισ. ευρώ, το 14% του ΑΕΠ της χώρας, για τη στήριξη της οικονομίας.
Στις 22 Μαρτίου, οι ελληνικές αρχές ανακοίνωσαν περιορισμούς σε όλες τις μη απαραίτητες μετακινήσεις σε όλη τη χώρα, από τις 6 το πρωί της 23ης Μαρτίου. Από εκείνη την ημερομηνία, η μετακίνηση έξω από το σπίτι επιτρεπόταν μόνο για επτά κατηγορίες λόγων: i) μετακίνηση από ή προς τον χώρο εργασίας κατά τις ώρες εργασίας, ii) μετάβαση στο φαρμακείο ή επίσκεψη σε γιατρό iii) μετάβαση σε κατάστημα τροφίμων iv) μετάβαση σε η τράπεζα για υπηρεσίες που δεν είναι δυνατές στο διαδίκτυο, v) βοήθεια σε άτομο που χρειάζεται βοήθεια vi) μετάβαση σε μια μεγάλη τελετουργία (κηδεία, γάμος, βάπτιση) ή μετακίνηση, για χωρισμένους γονείς, που είναι απαραίτητη για την επαφή με τα παιδιά τους, και vii) μετακινήσεις σε εξωτερικούς χώρους για άσκηση ή για να βγάλεις το κατοικίδιο σου έξω, μεμονωμένα ή σε ζευγάρια.
Η Ελληνική Αστυνομία, η Δημοτική Αστυνομία, το Λιμενικό Σώμα και η Εθνική Αρχή Διαφάνειας έχουν την εξουσία να επιβάλλουν τους περιορισμούς και μπορούν να επιβάλλουν πρόστιμα για κάθε παράβαση.
Επιχείρηση «Απολύμανση»: Τα συνεργεία στους δρόμους
Ενώ οι πολίτες ήταν κλεισμένοι στα σπίτια τους, οι υπάλληλοι των Δήμων και των υπηρεσιών καθαριότητας βρίσκονταν στην πρώτη γραμμή, δίνοντας μια μάχη με έναν αόρατο εχθρό πάνω στις επιφάνειες που αγγίζαμε καθημερινά.
Οι εργαζόμενοι φορούσαν τις χαρακτηριστικές λευκές ή κίτρινες ολόσωμες φόρμες προστασίας, μάσκες υψηλής αναπνευστικής προστασίας και ειδικά γυαλιά. Η εμφάνισή τους προκαλούσε τρόμο, έναν υποσυνείδητο φόβο στους ελάχιστους περαστικούς.
Με ειδικές αντλίες στην πλάτη, τα συνεργεία περνούσαν από κάθε είσοδο πολυκατοικίας, ψεκάζοντας πόμολα, κουδούνια και κάγκελα και αυτοκίνητα.
Μεγάλα υδροφόρα οχήματα των Δήμων, γεμάτα με ειδικά απολυμαντικά υγρά και υποχλωριώδες νάτριο, έπλεναν σχολαστικά κεντρικές πλατείες, στάσεις λεωφορείων και εξωτερικούς χώρους νοσοκομείων ή σούπερ μάρκετ – τα μόνα σημεία που υπήρχε ακόμα κίνηση.
Έξι χρόνια μετά, η εικόνα εκείνων των ανθρώπων που χάνονταν μέσα στο «νέφος» των απολυμαντικών υγρών, παραμένει μια από τις πιο έντονες αναμνήσεις της πρώτης καραντίνας.
Το σοκ και η αβεβαιότητα
Οι δρόμοι γέμισαν με αστυνομικά μπλόκα και περιπολικά που καλούσαν τους πολίτες να επιστρέψουν στα σπίτια τους.
Το πρόστιμο των 150 ευρώ για τους παραβάτες ήταν το λιγότερο· ο πραγματικός φόβος ήταν ο αόρατος εχθρός που παραμόνευε στις επιφάνειες και στον αέρα.
Η Ελλάδα έμαθε να ζει με αντισηπτικά, γάντια μιας χρήσης και την απόσταση των δύο μέτρων
Η επανάσταση της τηλεκπαίδευσης
Μέσα σε ελάχιστες ημέρες, το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα έπρεπε να μεταφερθεί από τον πίνακα και την κιμωλία στις οθόνες των υπολογιστών και των tablet. Μαθητές και εκπαιδευτικοί βρέθηκαν μπροστά σε μια πρωτόγνωρη πρόκληση.
Το «Webex» στη ζωή μας: Η πλατφόρμα έγινε το νέο σχολείο. Τα παιδιά έμαθαν να σηκώνουν «ψηφιακό χέρι» και οι δάσκαλοι να παραδίδουν μάθημα από το σαλόνι τους. Η καραντίνα ανέδειξε το ψηφιακό χάσμα, καθώς πολλές οικογένειες δεν διέθεταν τον απαραίτητο εξοπλισμό ή σταθερή σύνδεση στο διαδίκτυο, αναγκάζοντας το κράτος και ιδιώτες σε δωρεές χιλιάδων συσκευών.
Η εργασία από το σπίτι: Το τέλος του 8ώρου στο γραφείο
Η αγορά εργασίας δέχτηκε το μεγαλύτερο σοκ από την εποχή της βιομηχανικής επανάστασης. Η «τηλεργασία» από μια άγνωστη λέξη έγινε η νέα κανονικότητα για χιλιάδες υπαλλήλους.
Η διάκριση μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής θόλωσε επικίνδυνα. Πολλοί εργαζόμενοι βρέθηκαν να δουλεύουν περισσότερες ώρες, καθώς το σπίτι μετατράπηκε σε έναν μόνιμο χώρο εργασίας.
Επιχειρήσεις που επί χρόνια απέφευγαν την τεχνολογία, αναγκάστηκαν να επενδύσουν σε cloud συστήματα και ψηφιακές υπογραφές μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα για να μην καταρρεύσουν.
Οι αριθμοί του θανάτου: Το χρονικό της απώλειας
Όταν επιβλήθηκε το πρώτο lockdown στις 23 Μαρτίου 2020, η Ελλάδα θρηνούσε μόλις 17 νεκρούς. Εκείνη την εποχή, ο αριθμός αυτός φάνταζε σοκαριστικός, καθώς ο ιός ήταν ακόμα ένας άγνωστος εχθρός. Ωστόσο, η συνέχεια ήταν πολύ πιο σκληρή.
- Το Πρώτο Κύμα (Άνοιξη 2020): Χάρη στα έγκαιρα μέτρα, η Ελλάδα βγήκε από την πρώτη καραντίνα τον Μάιο του 2020 με έναν από τους χαμηλότερους απολογισμούς στην Ευρώπη, έχοντας καταγράψει συνολικά περίπου 180 θανάτους.
- Το Φονικό Δεύτερο και Τρίτο Κύμα: Η πραγματική τραγωδία ξεκίνησε το φθινόπωρο του 2020 και συνεχίστηκε το 2021. Υπήρξαν μαύρες ημέρες όπου οι νεκροί ξεπερνούσαν τους 100 το εικοσιτετράωρο, με τις ΜΕΘ να βρίσκονται σε κατάσταση ασφυξίας.
- Ο Συνολικός Απολογισμός: Μέχρι τη στιγμή που η πανδημία πέρασε σε ύφεση και οι περιορισμοί έγιναν ανάμνηση, η Ελλάδα μέτρησε πάνω από 35.000 θανάτους συνολικά (σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΕΟΔΥ έως το τέλος της κρίσιμης περιόδου).
- Οι «Μοναχικοί» Θάνατοι: Η πιο σκληρή λεπτομέρεια εκείνης της περιόδου ήταν ότι οι άνθρωποι αυτοί έφευγαν μόνοι, χωρίς τη δυνατότητα των δικών τους να τους κρατήσουν το χέρι ή να τους αποχαιρετήσουν με μια κανονική τελετή, λόγω των αυστηρών υγειονομικών πρωτοκόλλων.
- Η Πίεση στο ΕΣΥ: Οι απώλειες δεν αφορούσαν μόνο τους ασθενείς COVID. Πολλοί άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους επειδή το σύστημα υγείας είχε επικεντρωθεί αποκλειστικά στην πανδημία, αφήνοντας πίσω άλλες σοβαρές παθήσεις.
Έξι Χρόνια Μετά: Το Ανεξίτηλο Αποτύπωμα
Σήμερα, έξι χρόνια μετά από εκείνη την ιστορική Δευτέρα, οι μνήμες παραμένουν νωπές. Το lockdown του 2020 δεν ήταν μόνο ένα υγειονομικό μέτρο, αλλά ένα βαθύ κοινωνικό και οικονομικό σοκ που επαναπροσδιόρισε τις αξίες μας.
Η 23η Μαρτίου θα παραμείνει για πάντα η ημερομηνία που μας υπενθυμίζει πόσο εύκολα μπορεί να ανατραπεί το αυτονόητο και πόσο μεγάλη είναι η αξία της συλλογικής ευθύνης.
xrisimanea.com 